La Borde Blanque

Katharen

De ruïnes van de katharenburchten in de Pyreneeën zijn stille getuigen van een markante episode in de Europese geschiedenis. De katharen zelf hebben geen schriftelijke bewijzen achtergelaten. Wat wij van hen weten is afkomstig uit beschrijvingen van hun toenmalige tegenstanders: o.a de Rooms-Katholieke Kerk.
 chateau de puilaurens enceinte sud1 Er zijn verschillende, enigszins uiteenlopende lezingen over deze religieuze beweging, die zich vanaf het midden van de twaalfde eeuw over heel West-Europa verspreidde.

Katharen streefden naar de zuivere christelijke liefde, geweldloosheid en soberheid en gelijkheid voor iedereen, hoog of laag geboren, mannen en vrouwen.

Katharos = zuiver (Grieks).
De bestaande sacramenten werden verworpen omdat deze teveel verwezen naar de stoffelijke wereld.

De kathaarse leer is gnostisch van oorsprong. Zoals de andere gnostici zijn de katharen dualisten, ze gaan er van uit dat er "twee scheppingen" bestaan: de goede, geestelijke schepping en de slechte, stoffelijke schepping. Hun visie is dat de wereld zoals wij die kennen slechts een schijnwereld is. Het goddelijke is in ieder mens aanwezig en is het wezenlijke, dat leven en dood overstijgt. 
De katharen geloofden in reïncarnatie.

Kathaarse leer
De katharen kenden drie niveaus van toegang tot de leer:
Een chrétien had, na een noviciaat, het consolamentum ontvangen. Dit was het enige sacrament voor de katharen. Het was een vorm van inwijding in de Heilige Geest en gebeurde door handoplegging. Hierdoor werd de goddelijke geest in de mens in contact gebracht met de Heilige Geest, waardoor de mens in staat werd zijn goddelijke oorsprong te ervaren.
Na het consolamentum moest hij leven volgens een strikte regel. Deze regel was ascetisch van aard: verbod om dierlijk voedsel te eten en het gebod om een evangelische moraal te beoefenen: verbod om te vloeken, te liegen en te doden. Het "consolamentum" kon pas ontvangen worden op volwassen leeftijd; de katharen meenden dat dit bewust moest gebeuren, in alle vrijwilligheid.
Een croyant geloofde in de juistheid van de kathaarse leer, maar onderging geen wijding. De Kathaarse Kerk legde de croyant geen enkel gebod of verbod op. Dat bracht de Rooms-Katholieke Kerk ertoe de katharen laksheid te verwijten. De stervenden konden een vereenvoudigde vorm van het consolamentum ontvangen.
Een auditeur was diegene die niet geloofde in de kathaarse leer, maar er wel welwillend tegenover stond. De meeste Occitaanse faidits (edelen) waren auditeurs.
Kinderen die stierven hadden het consolamentum niet ontvangen. Toch konden ook zij volgens de katharen de hemel bereiken; door reïncarnatie kregen ze een tweede kans.

Katharisme als godsdienst
Het Katharisme is te beschouwen als een gnostische stroming binnen het christendom. In het gnosticisme - dus ook in de kathaarse godsdienst - was er geen plaats voor de Kerk als plaatsvervanger voor God op aarde. In tegendeel: een ieder droeg de "goddelijke vonk" in zichzelf.
Daarmee werd de centrale machtspositie van de Kerk in de samenleving door de katharen op het spel gezet. De Kerk beschouwde dit als een aanval op de na te streven eenheid, en als een bedreiging voor haar overheersende religieuze positie in het geloof van de christenen.
Daarom was de vervolging door de Rooms-Katholieke Kerk ook zo fel: er werden kruistochten georganiseerd met de opzet om deze godsdienst uit te roeien, en toen dat met geweld niet lukte werd speciaal voor de vervolging van de katharen de kerkelijke inquisitie opgericht en geïnstitutionaliseerd. Deze inquisitie heeft meer dan honderd jaar lang in Occitanië onderzoeken, verhoren en martelingen uitgevoerd waaraan de vervolgden stierven, langdurig de gevangenis in gingen of gebrandmerkt werden door het dragen van een geel insigne. Hiermee werd bewerkstelligd dat een opkomende gnostische godsdienst werd vernietigd.

Montsegur
In 1243 start een derde kruistocht tegen de Albigenzen. Château de Montségur, het laatste bolwerk van de katharen, valt in 1244. 215 parfaits worden verbrand op de brandstapel. Met de verovering van Montségur zijn de hoogtijdagen van het Katharisme over. Het Katharisme gaat dan ondergronds. Het zal daarna echter nog 80 jaar duren voor ook de laatste kathaarse parfait is verbrand.

mont seguer 21